๕. มหกรรม

โดย ศ.พิเศษจำนงค์ ทองประเสริฐ

         ตามที่เข้าใจกันโดยทั่ว ๆ ไป คำว่า “มหกรรม” ก็หมายถึงงานที่จัดกันขึ้นอย่างใหญ่โตมโหฬาร แต่ความจริงคำนี้เป็นรูปสันสกฤตตรงกับภาษาบาลีว่า “มหกมฺม” แปลว่า “การฉลอง, งานฉลอง” ซึ่งเป็นงานที่ทำกันอย่างใหญ่โตมโหฬาร เพราะเข้าใจว่าคำนี้มาจากคำว่า “มห” หรือ “มหา” ซึ่งแปลว่า “ใหญ่, สำคัญ” กับ “กรรม” ซึ่งแปลว่า “การกระทำ”

         การที่นำเอาคำว่า “มหกรรม” มาใช้ในการขายหนังสือหรือในการบรรเลงดนตรี จึงหาเป็นการถูกต้องไม่ เพราะมิได้เป็นการเฉลิมฉลองหนังสือหรือเฉลิมฉลองดนตรีเลย

         แล้วงานชนิดใดเล่าจึงจะจัดเป็น “มหกรรม” งานที่จะจัดว่าเป็น “มหกรรม” ต้องเป็นงานเฉลิมฉลองเป็นการใหญ่ อย่างเช่น งานฉลองรัฐธรรมนูญในสมัยก่อน หรืองานเฉลิมพระชนมพรรษาในปัจจุบัน ที่มีการแสดงหรือการละเล่นต่าง ๆ เช่น มีลิเก ลำตัด ภาพยนตร์ ประดับประทีปโคมไฟ หรือแม้จะมีประกวดนางสาวไทยด้วยอย่างที่เคยมีมาหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองใหม่ ๆ ก็ได้

         บางท่านอาจเข้าใจว่า คำว่า “มหกรรม” ตามรูปศัพท์น่าจะแปลว่า “งานใหญ่” โดยเข้าใจว่า คำว่า “มห” กับคำว่า “มหา” เป็นคำเดียวกัน เมื่อทางมหาวิทยาลัยจัดให้มีการขายหนังสือ โดยเชิญสำนักพิมพ์ต่าง ๆ มาร่วมออกร้านมาก ๆ หรือจัดให้มีการบรรเลงเพลงโดยวงดนตรีขนาดใหญ่ ก็ย่อมถือว่าเป็น “งานใหญ่” ได้ เพราะฉะนั้นก็ควรจะจัดว่าเป็น “มหกรรม” ด้วย ซึ่งเมื่อพิจารณาตามรูปศัพท์ก็น่าจะทำให้คิดว่าน่าจะเป็นเช่นนั้น แต่ตามความเป็นจริงแล้ว คำนี้เกิดจาก “มห” ซึ่งแปลว่า “เฉลิมฉลอง, บูชา” กับคำว่า “กรรม” ซึ่งแปลว่า “การกระทำ, งาน” และโดยเหตุที่คำว่า “มหกรรม” มิใช่เป็นคำที่เราผูกขึ้นเอง หรือบัญญัติขึ้นใช้ใหม่ หากเป็นคำที่มีมาแต่เดิมแล้ว เพราะฉะนั้น การนำคำว่า “มหกรรม” มาใช้ จึงควรจะทราบความเป็นมาของคำด้วยว่า เขาใช้ในความหมายอย่างไรบ้าง และใช้ให้ถูกต้องตามความหมายเดิมของเขา

         คำว่า “มหกรรม” นี้ ท่านได้เก็บไว้ตั้งแต่ในหนังสือปทานุกรม ฉบับกรมตำรา กระทรวงธรรมการ ซึ่งตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๐ แล้ว โดยเก็บเป็นลูกคำของ “มห ๑”

         คำว่า “มห” ท่านได้ให้ความหมายไว้ว่า “ม. ก. บูชา, นับถือ.” และคำว่า “มหกรรม” ท่านบอกว่าเป็นคำสันสกฤต และให้ความหมายไว้ว่า “น. การฉลอง, การบูชา.”

         พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๔๙๓ ก็ได้เก็บไว้และให้ความหมายอย่างเดียวกับปทานุกรม ฉบับ พ.ศ. ๒๔๗๐ และในพจนานุกรม ฉบับ พ.ศ. ๒๕๒๕ ก็คงเก็บไว้และให้ความหมายไว้อย่างเดียวกัน