อักษรในภาษาไทย
- พยัญชนะ

พยัญชนะไทยมี 44 ตัวดังนี้

เสียง รูป

ข ค ฅ ฆ
ช ฉ ฌ
ซ ศ ษ ส
ด ฎ
ต ฏ
ฐ ฑ ฒ ถ ท ธ
น ณ
พ ผ ภ
ฟ ฝ
ย ญ
ล ฬ
ฮ ห

ฐานพยัญชนะ และ ไตรยางศ์

ฐานพยัญชนะ มีต้นกำเนิดมาจากฐานเสียงเมื่อเราได้เปล่งคำที่มีอักษรนั้นๆออกมา แล้วจะทำให้เกิดการกระทบกันของอวัยวะต่างๆ อันได้แก่ เพดานปาก ปุ่มเหงือก ฟัน หรือริมฝีปาก หรืออาจจะมาจากทางลำคอตรงๆ ซึ่งฐานในการเกิดเสียงของอักษรต่างๆก็จะแตกต่างกัน ดังรายละเอียดก็จะเป็นดังตารางข้างล่างล่าง

ส่วน ไตรยางศ์ หรือ อักษรสามหมู่ คือระบบการจัดหมวดหมู่อักษรไทย (เฉพาะรูปพยัญชนะ) ตามลักษณะการผันวรรณยุกต์ของพยัญชนะในแต่ละหมวด เนื่องจากพยัญชนะไทย เมื่อกำกับด้วยวรรณยุกต์หนึ่งๆ แล้วจะมีเสียงวรรณยุกต์ที่แตกต่างกัน ซึ่งแยกได้เป็น อักษรกลาง อักษรสูง และอักษรต่ำ

ในตารางด้านล่ างนี้คือตารางความสัมพันธ์ของฐานการเกิดเสียง กับหมวดหมู่ไตรยางศ์ของพยัญชนะ ซึ่งมีความง่ายแก่การท่องจำ เพราะอักษรได้เรียงไปตามลำดับ ก ไก่ ถึง ฮ นกฮูก

ฐานเสียง อักษรกลาง อักษรสูง อักษรต่ำ
ต่ำคู่ ต่ำเดี่ยว
คอ ข ฃ ค ฅ
เพดานปาก ช ซ
ปุ่มเหงือก ฎ ฏ
ฟัน ด ต
ริมฝีปาก บ ป ผ ฝ พ ฟ
เศษวรรค (ศ ษ) ส ห - - ย ร ล ว ฬ ฮ

**หมายเหตุ

  • ตัวอักษรในตารางที่เป็นสีดำ เป็นพยัญชนะในภาษาบาลี (มี ๓๓ ตัว)
  • ตัวอักษรในตารางที่เป็นสีดำและสีน้ำตาล (เพิ่ม ศ ษ เข้าไปด้วย) จะเป็นพยัญชนะในภาษาสันสกฤต (มี ๓๕ ตัว)
  • ตัวอักษรสีแดงที่เพิ่มเข้ามา คือพยัญชนะที่ไม่มีใช้ในภาษาบาลีและสันสกฤต
    แต่จะใช้ในภาษาไทย รวมทั้งสิ้นเป็น ๔๔ ตัว

หน้าที่ของพยัญชนะ

๑. เป็นพยัญชนะต้น

กาเป็นสัตว์ใกล้สูญพันธ์
ก ป ส กล ส พ เป็นพยัญชนะต้น

๒. เป็นตัวสะกด

เกิเป็ชาหมารันี้หนั
*อักษรที่ขีดเส้นใต้เป็นพยัญชนะท้ายพยางค์หรือตัวสะกด

๓. เป็นอักษรควบ ควบแท้ : ออกเสียงอักษรทั้งสองตัวพร้อมกัน
พลาดพลั้ง ครั้งคราว กราวกรู ครูคลุ้มคลั่ง ขวักไขว่
ควบไม่แท้ : เศร้า สร้อย ศรี จริง
ไม่ได้ออกเสียงตัวที่ควบด้วย กล่าวคือ ไม่ได้ออกเสียง ร นั่นเอง
๔. เป็นอักษรนำ-ตาม ตลาด : ต อักษรกลาง นำ ล อักษรต่ำ ออกเสียงวรรณยุกต์ตาม ต
ผลิต : ผ อักษรสูงนำ ล อักษรต่ำ ออกเสียงวรรณยุกต์ตาม ผ
อย่า อยู่ อย่าง อยาก :
อ อักษรกลาง นำ ย อักษรต่ำ ออกเสียง วรรณยุกต์ตาม อ
หรูหรา ห อักษรสูง นำ ร อักษรต่ำ ออกเสียงวรรณยุกต์ตาม ห หญิง
๕. เป็นสระ (อ ว ย) กวน ว เป็นสระอัวลดรูป
เสีย ย เป็นส่วนประกอบของสระเอีย
ขอ เสือ มือ อ เป็นสระ และเป็นส่วนหนึ่งของสระ
๖. เป็นตัวการันต์ จันทร์ : ทร์ เป็นตัวการันต์
ลักษณ์ : ษณ์ เป็นตัวการันต์
ศิลป์ : ป์ เป็นตัวการันต์